Hút thuốc, thuốc lá điện tử khi đi ăn: quy định hiện nay

Ngồi ăn mà người bàn bên châm thuốc, hoặc có làn hơi từ thiết bị hút thuốc lá điện tử bay sang, là cảnh nhiều người từng gặp và không biết mình được đòi hỏi gì. Có người im lặng chịu, có người nói rồi bị đáp lại là quán không cấm. Câu trả lời nằm ở luật và ở các nghị định xử phạt, và hai thứ này đã đổi khá nhiều từ cuối năm 2025.

Bài này tóm tắt những gì ban biên tập đọc được tính đến 19/10/2026: luật nói gì về nơi ăn uống, mức phạt hiện hành theo các nghị định, thuốc lá điện tử khác gì, và việc bạn có thể làm khi ngồi cạnh khói thuốc. Ban biên tập là trang thông tin, không phải nhà hàng hay cơ quan nhà nước, bài không phải tư vấn pháp lý, và chỗ nào chưa có nguồn thì bài nói thẳng là chưa chắc.

Luật nói gì về nơi ăn uống

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá (Luật 09/2012/QH13) có hiệu lực từ 01/05/2013. Ban biên tập đọc các điều dưới đây trên trang hethongphapluat.com, là trang chép lại văn bản và ghi tình trạng hiệu lực cần kiểm tra, nên nếu cần chắc chắn hãy đọc bản gốc trên cổng văn bản của Nhà nước.

• Điều 11, khoản 1: cấm hút thuốc hoàn toàn cả trong nhà lẫn khuôn viên ở cơ sở y tế, cơ sở giáo dục (trừ một số trường hợp), cơ sở chăm sóc, vui chơi dành riêng cho trẻ em, và nơi có nguy cơ cháy, nổ cao.
• Điều 11, khoản 2: cấm hút thuốc trong nhà ở nơi làm việc, trường cao đẳng, đại học, học viện và địa điểm công cộng (trừ các trường hợp ở khoản 1 và khoản 1 Điều 12).
• Điều 2: địa điểm công cộng là nơi phục vụ chung cho nhu cầu của nhiều người.
• Điều 12, khoản 1: quán bar, karaoke, vũ trường, khách sạn và cơ sở lưu trú du lịch cùng một số nơi khác bị cấm hút thuốc trong nhà nhưng được phép bố trí khu vực riêng cho người hút thuốc. Khu đó phải có phòng và hệ thống thông khí tách biệt, dụng cụ chứa tàn thuốc, biển báo dễ thấy và thiết bị phòng cháy chữa cháy.

Trên thực tế, chỉ dấu dễ thấy nhất vẫn là biển báo. Một nơi cấm hút thuốc mà không treo biển sẽ khiến chủ cơ sở bị phạt, như bảng dưới đây.

Mức phạt hiện hành, và ai bị phạt

Nghị định 90/2026/NĐ-CP, ban hành ngày 30/03/2026 và có hiệu lực từ 15/05/2026 (theo Luật Việt Nam, đăng 10/04/2026, và Báo Văn hóa, đăng 18/05/2026), quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế, trong đó có thuốc lá. Báo Văn hóa ghi người hút thuốc ở nơi có quy định cấm bị phạt từ 200.000 đến 500.000 đồng, còn cơ quan, tổ chức quản lý nơi đó bị phạt tới 10 triệu đồng nếu không treo biển cấm, không tổ chức thực hiện quy định, hoặc khu vực hút thuốc không đủ phòng riêng, thông khí và thiết bị phòng cháy. Đó là bài báo tóm tắt; ban biên tập chưa đọc toàn văn nghị định nên chưa biết nghị định này thay những điều nào của Nghị định 117/2020/NĐ-CP.

Hai bài báo viết theo hai nghị định khác nhau và dùng cách diễn đạt khác nhau, nên các khung phạt trong bảng không khớp hoàn toàn. Bài Báo Văn hóa 07/11/2025 viết về khách sạn và không nói đến nhà hàng. Muốn con số chính xác cho một tình huống cụ thể, đọc Điều 24 và các điều gần đó của Nghị định 90/2026/NĐ-CP.

Thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng

Nghị định 371/2025/NĐ-CP, ban hành 31/12/2025 và có hiệu lực ngay từ ngày đó (theo Báo Lào Cai đăng 02/01/2026), lần đầu phạt trực tiếp việc sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng: 3 đến 5 triệu đồng, kèm buộc tiêu hủy sản phẩm. Người chứa chấp, tức là cho phép hoặc để người khác sử dụng ở nơi thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình, bị phạt 5 đến 10 triệu đồng. Các mức này áp dụng cho cá nhân; tổ chức vi phạm bị phạt gấp đôi. Nghị định 90/2026/NĐ-CP, theo Luật Việt Nam, cũng ghi Điều 26 với mức 3 đến 5 triệu và 5 đến 10 triệu cho hai hành vi đó, trừ một số quan hệ thân thuộc.

Với người đi ăn, điều đáng nhớ là trách nhiệm không chỉ nằm ở người đang hút. Nếu nơi bạn ngồi để khách dùng thiết bị này mà không ngăn, chủ hoặc người quản lý có thể là bên bị coi là chứa chấp. Ban biên tập chưa đọc toàn văn nghị định nên không nói chi tiết thế nào được coi là chứa chấp; và cũng chưa đọc Nghị quyết 173/2024/QH15 liên quan đến thuốc lá điện tử nên không viết gì về việc cấm kinh doanh.

Khi ngồi cạnh người hút thuốc, bạn có thể làm gì

1. Nhìn quanh xem có biển cấm hút thuốc không. Có biển nghĩa là chủ cơ sở đã tự nhận nơi này cấm; không biển cũng không có nghĩa là được phép.
2. Nói với nhân viên hoặc quản lý và đề nghị đổi bàn, hoặc nhờ họ nhắc khách. Người chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện quy định là chủ hoặc người quản lý nơi đó, nên đây là người đúng để nói.
3. Nếu có khu hút thuốc riêng, hỏi rõ ranh giới và xin ngồi xa. Theo Điều 12, khu này phải có phòng và thông khí tách biệt với khu không hút thuốc.
4. Chụp lại khung cảnh (biển báo, bàn có người hút) và ghi giờ, tên quán, nếu bạn định phản ánh sau. Đừng tự xử phạt hay tranh cãi với người khác, việc đó thuộc cơ quan có thẩm quyền.
5. Muốn phản ánh, liên hệ cơ quan y tế hoặc cơ quan quản lý ở địa phương. Ban biên tập chưa xác nhận số điện thoại hay đầu mối tiếp nhận phản ánh nên không in số nào.

Nếu cùng bàn còn có rượu bia và bạn phải lái xe về, chuyện đó có bài riêng: nhậu xong ai lái xe.

Quy định có thể đổi

Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá đang được đề xuất sửa. Theo lsvn.vn (15/01/2026), Bộ Y tế lấy ý kiến dự thảo luật sửa đổi, trong đó có nội dung cấm hút thuốc tại mọi địa điểm trong nhà, trừ một số trường hợp luật định; bài không nhắc nhà hàng. Tính đến 19/10/2026, ban biên tập không tìm thấy nguồn nào cho biết luật sửa đổi đã được Quốc hội thông qua, và ngày hiệu lực dự kiến trong các kết quả tìm kiếm không thống nhất nên bài không in ngày nào. Đây là dự thảo, chưa phải quy định đang chạy.

Nguồn

• hethongphapluat.com, Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá 2012 (Luật 09/2012/QH13), Điều 2, Điều 11 và Điều 12, hiệu lực 01/05/2013 (trang chép lại văn bản, cần đối chiếu bản gốc): Điều 11, Điều 12, Điều 2.
• Báo Văn hóa, “Mức xử phạt đối với hành vi hút thuốc lá nơi công cộng”, 07/11/2025 (bài về khách sạn, nói về Nghị định 117/2020): baovanhoa.vn.
• Báo Văn hóa, “Bán thuốc lá cho trẻ vị thành niên bị phạt tới 5 triệu đồng”, 18/05/2026 (Nghị định 90/2026/NĐ-CP): baovanhoa.vn.
• Luật Việt Nam, “Từ 15/5/2026, người hút thuốc lá điện tử bị phạt đến 5 triệu đồng”, 10/04/2026: luatvietnam.vn.
• Báo Lào Cai, “Người sử dụng thuốc lá điện tử bị phạt 3-5 triệu đồng, chứa chấp người hút thuốc sẽ bị phạt 5-10 triệu đồng”, 02/01/2026 (Nghị định 371/2025/NĐ-CP): baolaocai.vn.
• VietNamNet, “Chứa chấp người sử dụng thuốc lá điện tử bị phạt tới 10 triệu đồng”, 01/01/2026: vietnamnet.vn.
• lsvn.vn, “Dự kiến mở rộng địa điểm cấm hút thuốc”, 15/01/2026 (dự thảo luật sửa đổi): lsvn.vn.